معاملات برخط یا آنلاین (Online Trading)

شرکت کارگزاری مفید به عنوان کارگزاری پیشرو در ارائه خدمات به روز و مبتنی بر فناوری‌های نوین در کشور در راستای نوآوری در ارائه خدمات در بازار سرمایه برای اولین بار اقدام به ارائه امکان داد و ستد بر خط (Online Trading) در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران نموده است.

در آماده سازی نرم افزار معاملات آنلاین شرکت کارگزاری مفید که توسط شرکت تدبیر پرداز تدوین شده است از جدیدترین فناوری‌های روز در مباحث مربوط به فناوری اطلاعات و امنیت سیستم استفاده شده است تا محیطی امن برای سرمایه گذاران جهت انجام داد و ستد بر خط سهام و دیگر اوراق بهادار قابل معامله در بورس و فرابورس فراهم آید. در این راستا شرکت کارگزاری مفید بر این باور است که موفقیت معاملات آنلاین در کشور بدون شناخت سرمایه گذاران از سیستم های مربوطه و نیز قوانین و مقررات و اصول حاکم بر آن امکان پذیر نیست. در این بخش، معاملات انلاین تعریف شده و با روش‌های سنتی معامله اوراق بهادار در بازار سرمایه کشور مقایسه شده است. فرایند انجام معاملات آنلاین و مزایای آن نیز در این بخش آمده است.

- تعریف معاملات آنلاین
- روش‌های سنتی خرید و فروش اوراق بهادار
- معاملات اینترنتی و مقایسه آن با معاملات آنلاین
- فرايند انجام معاملات آنلاین
- مزایای معاملات آنلاین


تعریف معاملات آنلاین

منظور معاملات آنلاین، دسترسی سریع، آسان و مطمئنِ سرمایه‌گذاران به سیستم‌های معاملات بازارهای اوراق بهادار همانند بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران است. یعنی ارتباط برخط همیشه و در همه جا و حتی از طریق تلفن‌های همراه نیز وجود دارد. انتظار پشت خط تلفن‌های مشغول دیگر وجود ندارد. ضمناً امکان اشتباه کردن کم می‌شود چون معامله برخط از ارتباط شفاهی با کارگزار در محیطی که اغلب بسیار شلوغ است مبرا می‌باشد. با بکارگیری این فن‌آوری، سرمایه‌گذار بدون مراجعه به کارگزاری و بانک، می‌تواند سفارش‌های خرید و فروش اوراق بهادار و دریافت و پرداخت وجوه را به سرعت انجام دهند.

اگر بخواهيم نگاهي دقيق به چرخه الكترونيك داده‌ها در فرآيند معاملات آنلاين داشته باشيم، مي‌توان گفت در معاملات آنلاين تمام عملياتي كه در روش سنتي و روش معاملات اينترتي اوراق بهادار به صورت دستي و دخالت نيروي انساني انجام مي‌شد، كاملاً‌ مكانيزه شده و همه امور با استفاده از بسترهاي امن مخابراتي در كسري از ثانيه انجام مي‌شود.

به طور خاص می‌توان برای معاملات آنلاین تعریف زیر را داشت:

"معاملات آنلاین" به فعالیت‌هایی اطلاق می شود که در آن سرمایه گذاران به طور مستقیم سفارش‌های مبادله اوراق بهادار را از طریق کانال‌های ارتباطات الکترونیکی شامل اینترنت و تلفن همراه وارد می‌کنند. این فرآیند به طور کامل خودکار بوده و سفارش ها بعد از انجام کنترل های لازم در شرکت کارگزاری مفید به صورت خودکار به سیستم معاملاتی بورس اوراق بهادار تهران یا فرابورس ایران برای انجام معامله ارسال می شود.





روش‌های سنتی خرید و فروش اوراق بهادار

در این روش‌ که تقریباً از زمان آغاز به کار بورس تهران مرسوم بوده است، سرمایه‌گذاران با مراجعه حضوری به شرکت‌های کارگزاری سفارش خرید یا فروش خود را با پر کردن فرم‌های کاغذی به کارگزار اعلام می‌کنند. البته پیش از این مشتری باید وجوه نقدی برای خرید اوراق بهادار را با مراجعه به بانک، به حساب کارگزاری واریز نماید و فیش واریزی را به رویت کارگزار برساند. همچنین امکان سفارش تلفنی برای بعضی از مشتریان وجود دارد اما با توجه به ریسک بالای سفارش‌های تلفنی، معمولاً این امکان در اختیار همه مشتریان در روش سنتی وجود ندارد.

همانگونه که در شکل زیر مشاهده می‌فرمایید تمام مراحل از جمله مراجعه برای ارائه سفارش خرید و فروش، مراجعه به بانک برای واریز وجه، ارائه فیش بانکی به کارگزار، استعلام کارگزار از بانک برای اطمینان از وصول وجه، دسته‌بندی و ارسال فیزیکی سفارش‌ها به سیستم معاملات و ارائه صورت‌حساب به مشتری به صورت کاملاً دستی و با صرف وقت زیاد صورت می‌گیرد. از آنجایی‌که زمان عامل تعیین‌ کننده‌ای در بازار سرمایه است، بنابراین اکنون این روش در شرکت‌های کارگزاری كمتر استفاده مي‌شود.


بنابراین با توجه به توسعه کاربرد فناوری اطلاعات سعی شد تا آنجا که امکان دارد برخی از مراحل به صورت الکترونیکی انجام شود. بدين ترتيب در سال 1383 با هدف توسعه كاربرد فناوری اطلاعات در بازار سرمايه معاملات اينترنتي توسط شرکت تدبیر پرداز و شرکت کارگزاری مفید به بازار سرمايه معرفي شد.


معاملات اینترنتی و مقایسه آن با معاملات آنلاین

شرکت کارگزاری مفید با همکاری شرکت تدبیر پرداز در سال 1383 معاملات اینترنتی را به بازار سرمایه کشور معرفی کردند. در این روش، سرمایه گذار از طریق اینترنت سفارش خرید و فروش را به کارگزاری اعلام می‌نماید. کارگزاری با دریافت سفارش و انجام کنترل‌های لازم، سفارش را به صورت دستی وارد سیستم معاملاتی بورس می‌نماید. در معاملات اینترنتی، سرمايه‌گذار قراردادي با شرکت کارگزاری مفید منعقد مي‌نمايد، كد كاربري و كلمه عبور دريافت كند. با اين ترتيب ديگر نيازي نيست كه براي هر خريد يا فروش به شركت كارگزاري مراجعه نمايد. در خصوص پرداخت و دريافت وجه نيز با به صحنه آمدن حساب‌هاي الكترونيك، اين كار هر چند با تاخير ولي به صورت غير حضوري انجام مي‌شود.

با معاملات اينترنتي، ميزان زمان صرف شده براي ارسال اطلاعات به سیستم معاملات به حدود 2 تا 3 دقيقه رسيد. يعني حداكثر ظرف 3 دقيقه سفارش مشتري پس از انجام چند بررسي به دست معامله‌گري كه در تالار بورسي يا تالارهاي اختصاصي شرکت کارگزاری مفید قراردارد مي‌رسد. ولي مساله‌اي كه هنوز وجود دارد ورود اطلاعات دستي معامله‌گران است. در این حالت با توجه به محدودیت در تعداد ایستگاه‌های معاملاتی، تعداد سفارش‌هایی که هر کارگزار قادر است به سیستم معاملات وارد نماید، محدود می‌شود. اين اشکال در مواقعي كه تعداد سفارش‌ها بالا مي‌رود يكي از محدوديت‌هاي پیش روی بازار است.
یکی دیگر از مشکلات اینست که در معاملات اینترنتی، اطلاعاتي كه سرمايه‌گذار دريافت مي‌كند، نسبت به اطلاعاتي كه معامله‌گر شركت كارگزاري مي‌بيند، داراي تاخير مي‌باشد.

به طور خلاصه بايد گفت كه با روي كار آمدن معاملات اينترنتي تغييرات گسترده‌اي در نوع خدمات‌رساني بازار سرمايه پيش آمد. با معرفي اين ابزار شركت‌هاي كارگزاري وب‌سايت‌هاي اطلاع‌رساني و كاربردي توليد کردند هم‌اینک بيشتر خدمات خود را از اين طريق به مشتريان‌شان عرضه مي‌نمايند. امروزه بیشتر شركت‌هاي كارگزاري داراي خدمات خريد و فروش اينترنتي هستند. ولی به علت وجود مراحل دستی در معاملات اینترنتی، سرعت دریافت اطلاعات بازار و ارسال سفارش سرعت لازم را ندارد. در معاملات آنلاین همانطور که در بالا به آن اشاره شد، تمامی فعالیت‌های کارگزاری برای بررسی سفارش‌های سرمایه گذار و ارسال آن به بورس نیز مکانیزه شده است. در معاملات آنلاین، سرمایه گذار در کسری از ثانیه داده‌های بازار شامل قیمت و حجم اوراق بهادار را دریافت می‌کند. با این روش، از زمان کلیک کردن دکمه ارسال سفارش توسط سرمایه گذار، سفارش او بعد از انجام کنترل‌های لازم در کارگزاری در کسری از ثانیه در سیستم معاملاتی بورس ثبت می‌شود.


فرايند انجام معاملات آنلاین

1.   سرمايه‌گذار با مراجعه به وب‌سایت شرکت کارگزاری مفید قرارداد معاملات آنلاین را دانلود می‌کند.
2.   پس از امضای قرارداد یاد شده، سرمايه‌گذار شماره حساب بانكي خود را به كارگزاري اعلام مي‌كند.
3.   سرمايه‌گذار با دريافت كد كاربري و كلمه عبور به سايت MofidOnline وارد مي‌شود و هم زمان می‌تواند اطلاعات بازار را در ساعت معاملاتی به صورت لحظه‌اي مشاهده ‌كند. او مي‌تواند تعدادي از اوراق بهادار مورد نظر خود را در دسته‌هاي مختلف وارد كند و همزمان تغييرات بازار را در خصوص اين اوراق بهادار به صورت لحظه‌اي مشاهده كند. همچنين ميزان موجودي وي نزد كارگزار قابل مشاهده است.
4.   كنترل پنلي نیز براي ايجاد سفارش‌هاي خريد و فروش در اختيار مشتري است.
5.   ساير اطلاعات تكميلي شامل صورت حساب (فهرست خريدها و فروش‌ها) مجموع سفارش‌هايي كه طي روز ارسال كرده است، فرم تقاضاي وجه و دیگر اطلاعات در دسترس مشتري مي‌باشد.

در معاملات آنلاین، تمام عملیات از جمله ارسال سفارش‌های خرید و فروش، دریافت صورت‌حساب، ارسال سفارش با تلفن همراه، ارسال سفارش با تلفن (از طریق مرکز تلفن یا Call Center)، ارتباط با بانک و ارتباط کارگزار با بورس همه به صورت لحظه‌اي است. یعنی نه تنها عملیات خريد و فروش اوراق بهادار بلكه عمليات بانكي به صورت لحظه‌اي انجام مي‌شود. مثلاً با ارسال سفارش مشتری از طريق رايانه يا موبايل (ابزار موبايل تردينگ) به سیستم كارگزاري به صورت لحظه‌اي با بانك مشتري ارتباط برقرار مي‌شود و معادل وجه خريد، در حساب مشتري بلوكه مي‌شود و به محض خريد، وجه بلوكه شده به حساب كارگزار واريز مي‌شود. پس از اتمام مراحل فوق الذكر كه در كسري از ثانيه انجام مي‌شود، سفارش به سیستم معاملات بورس تهران یا فرابورس ایران وارد مي‌شود و نتيجه با همان سرعت به اطلاع مشتري مي‌رسد.

همچنين با توجه به اينكه نرم‌افزار ياد شده داراي قابليت امضاي ديجيتال مي‌باشد، مشترياني كه تمايل داشته باشند مي‌توانند براي امنيت بيشتر از Token استفاده كنند.



مزاياي معاملات آنلاين

1.   سرمايه‌گذار مطمئن است كه سفارش او دقيقاً در زمان مورد نظر وارد سیستم معاملات مي‌شود.
2 .  نقل و انتقال وجوه بدون نیاز به مراجعه است و در کسری از ثانیه انجام می‌شود.
3.   سرمايه‌گذار مطمئن است اطلاعاتي كه دريافت مي‌كند، لحظه‌اي است و هيچ تاخيري ند0ارد و افرادي زودتر از او به اين اطلاعات دسترسي ندارد و اين باعث بهبود فضاي رقابتي مي‌شود.
4.   سرمایه‌گذاران می‌توانند اطلاعات صورت‌حساب خود را در لحظه مشاهده نمایند.
5.   از آنجاییکه مسئولیت ارسال سفارش با خود مشتریان است، اختلافات احتمالی میان کارگزاری و مشتریان در خصوص زمان ورود سفارش حذف ‌می‌شود.
6.   به سبب اينكه مشتريان سفارش‌ها را وارد مي‌كنند، اولاً تعداد نقاط ورود سفارش به شدت نسبت به وضعيت فعلي (حدود 600 ايستگاه معاملاتي) افزايش مي‌يابد.
7.   تصميم‌گيري خريدار و فروشنده متاثر از اطلاعات و تحليل خود آنهاست نه افراد معامله‌گر کارگزاری.
8.   چون تمام امور الكترونيك است، مي‌توان سفارش‌های برنامه ريزي شده (خودکار) تعريف كرد كه در آن صورت تعداد معاملات، به شدت افزايش خواهد يافت.
9.   بكارگيري ابزارهاي مديريت ريسك آسان‌تر خواهد شد.
10.   چون تمام كنترل‌هاي لازم قبل از ارسال سفارش به سیستم معاملات انجام مي‌شود، ريسك انجام نشدن معامله در سیستم معاملات، بسيار كم مي‌شود.
11.   به سبب دسترسي بهتر مشتريان به سیستم معاملات، سرمايه‌گذاري تسهيل شده و به همين دليل فعالان جديد به بازار خواهند آمد و روز به روز توسعه بازار سرمایه کشور بهتر خواهد شد.
12.   با كم رنگ شدن ورود اطلاعات دستي توسط معامله‌گرانِ شركت‌هاي كارگزاري، هزينه پرسنلي كارگزاران، كم مي‌شود و كارگزارن مي‌توانند اين هزينه را صرف امور توسعه‌اي بازار كنند و خدمات بهتري به مشتريان عرضه كنند.
13.   سیستم معاملات انلاین شرکت تدبیر پرداز به گونه‌اي عمل مي‌كند كه با حداقل پهناي باند اينترنتي، كار مي‌كند. به همين دليل از تمام نقاط كشور و دنيا مي‌توان به اين سیستم وصل شد و سفارش‌هاي خريد و فروش اوراق بهادار را در لحظه ارسال كرد. بنابراين توسعه كار بازار سرمايه به شدت سرعت مي‌گيرد و انبوهي از سرمايه‌هايي كه تاكنون در اين بازار فعال نبودند، به بازار سرمايه راه مي‌يابند.